University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 Distinguishing Aspect of "Word Pause/Inter-Word Pause" in the Various Forms of (ma) in the Holy Qur'an وجه ممیزی «درنگ واژه‌ای/میان‌واژه‌ای» در انواع مختلف «ما» در قرآن کریم 1 18 30243 10.22108/nrgs.2025.143692.2016 EN Heidar Far Shrazi Assosiate Professor, Department of Arabic language and literature, Persian Gulf University, Bushehr, Iran Alireza Mohmmadrezaei Professor, Department of Arabic- Farabi college, University of Tehran, Tehran, Iran Journal Article 2024 12 23 "Pause," as one of the suprasegmental elements and a part of the temporal dimension of speech, plays a significant role in the semantic distinction of words and sentences, particularly in the various forms of "ma." The importance of "pause" in speech is further emphasized by the accurate understanding achieved through its proper articulation in the phonological system of discourse. Word-level and inter-word pauses at the syllabic and lexical levels are classifications that, in addition to brevity and semantic expansion, play a crucial role in structural differentiation and various syntactic forms. Numerous verses of the Holy Qur'an provide evidence that proper positioning of pauses clarifies the semantic distinctions between different types of "ma," including ma mawsoola (relative), ma nafiyah (negative), ma istifhamiyah (interrogative), ma za’idah (expletive), ma nakirah tammah (indefinite), and the semantic distinctions between negative, descriptive, interrogative, additional, and similar sentences, thereby resolving sentence ambiguities. Accordingly, this study employs a descriptive-analytical and comparative approach to explore various syntactic combinations of "ma," aiming to deepen the understanding of the auditory style of Qur'anic expressions with a focus on "pause." «درنگ» به عنوان یکی از مؤلفه‌های زبرزنجیری و جزئی از مسافت زمانی گفتار، نقشی به‌سزا در تمایز معنایی واژگان و جملات به ویژه در انواع مختلف «ما» دارد. آنچه بر اهمیت «درنگ» در مقولۀ گفتار می‌افزاید، درک صحیح با ادای درست «درنگ» در نظام آوایی کلام است. درنگ‌های واژه‌ای و میان‌واژه‌ای در سطح هجایی و واژگانی عبارت‌ها از جملۀ تقسیماتی است که علاوه بر ایجاز و توسعۀ معنایی، نقشی مهم در تمایز ساختاری و وجوه مختلف اعرابی ایفا می‌کند. شواهدی متعدد از آیات قرآن کریم وجود دارد که با موقعیت‌یابی صحیح «درنگ»، تمایز معنایی انواع مختلف «ما»ی موصوله، نافیه، استفهامیه، زائده، نکره تامه، و تمایز معنایی جملات منفی، وصفی، استفهامی، اضافی و امثال آن را در برطرف‌کردن ابهام جمله نشان می‌دهد. بر همین اساس، این پژوهش با شیوۀ توصیفی-تحلیلی و تطبیقی در حوزه‌های مختلف ترکیبی «ما» و با هدف ژرف‌نگری بیشتر در سبک صوتی عبارت‌های قرآنی با تکیه بر «درنگ» بنا نهاده شده است.

https://nrgs.ui.ac.ir/article_30243_0300f66291cf1f14a1289c1a03e9095a.pdf

University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 The Pattern of God's Guidance in the Holy Quran (With an Emphasis on the Concept of Guidance Based on Structuralist Semantics) الگوی هدایت‌گری خداوند در قرآن کریم (با تکیه بر مفهوم هدایت بر پایة معناشناسی ساخت‌گرا) 19 40 30266 10.22108/nrgs.2025.144151.2029 EN Mahdi Nouriafshan Assistant Professor, Imam Sadiq University, Tehran, Iran Hamed Fotovat Ahmadi M.A. in Quranic Studies, Institute for Humanities and Cultural Studies, Iran Journal Article 2025 01 29 This study aims to explain the model of divine guidance in the Holy Qur’an based on the principles of structural semantics. The main question concerns how the Qur’an conceptualizes divine guidance as a dynamic, conscious process connected with the domains of reason, nature, and faith. The necessity of this inquiry lies in the fact that although guidance has been examined in interpretive and ethical literature, the Qur’anic model of divine guidance from the perspective of structural semantics has not yet been systematically analyzed. Relying on the structural-semantic method, the study examines the relations of collocation, substitution, and opposition among the lexical network of guidance-related terms and extracts its theoretical and functional dimensions using a descriptive–analytical approach. The findings reveal that Qur’anic guidance is a multilayered, dynamic, and semiotic process nourished by intellect, innate disposition (fitrah), and the divine signs of creation and revelation. It invites human beings to awareness and faith, leading them toward the path of truth and proximity to God. The innovation of this research lies in integrating structural-semantic analysis with Qur’anic studies and presenting a holistic model of divine guidance that can serve as a new basis for exegetical and educational research. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی هدایت‌گری خداوند در قرآن بر پایۀ روش معناشناسی ساخت‌گرا انجام شده است. محور اصلی پژوهش کشف الگویی است که قرآن هدایت الهی را به‌ مثابۀ فرایندی پویا، آگاهانه و مرتبط با ساحت‌های عقل، فطرت و ایمان تبیین می‌کند. ضرورت این بررسی به این دلیل است که هرچند هدایت در متون تفسیری و اخلاقی مطالعه شده است، الگوی قرآنی هدایت الهی از دیدگاه معناشناسی ساخت‌گرا تا کنون به‌ شکل نظام‌مند تحلیل نشده است. در این پژوهش، با تکیه بر روش معناشناسی ساخت‌گرا، روابط هم‌نشینی، جانشینی و تقابل، واژگان مرتبط با هدایت در شبکۀ واژگانی قرآن تحلیل و با رویکرد توصیفی-تحلیلی، ابعاد نظری و کارکردی آن استخراج شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد هدایت در قرآن فرایندی چندسطحی، پویا و نشانه‌محور است که از عقل، فطرت و آیات تکوینی و تشریعی تغذیه می‌کند، به آگاهی و ایمان دعوت می‌کند و به حرکت انسان در مسیر حق و وصول به قرب الهی منتهی می‌شود؛ به این ‌ترتیب، قرآن به مثابۀ منشور جامع هدایت انسان در مسیر رشد آشکار می‌شود. نوآوری پژوهش در تلفیق رویکرد تحلیل معناشناختی ساخت‌گرا با مطالعات قرآنی و استخراج الگویی جامع و کل‌نگر از هدایت خداوند است که می‌تواند مبنای توسعۀ مباحث تفسیری و تربیتی نوین قرار گیرد.

https://nrgs.ui.ac.ir/article_30266_2de6d77b8c6c90a87a95395a76c8c838.pdf

University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 The Semantics of “Religion-Based Suffering” and Its Systematic Quranic Application Based on Bayan al-Saadah معنا‌شناسی «رنجِ‌‌ دین‌‌بنیان» و کاربست نظام‌مندِ قرآنی آن بر پایۀ بیان‌السعاده 41 58 30435 10.22108/nrgs.2025.142683.1991 EN Mohammad Ali Dayani PhD in Religions and Mysticism and postdoctoral student at the University of Mazandaran, Babolsar, Iran Habibollah Halimi Jolodar Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran Journal Article 2024 10 27 The Quran, as a comprehensive book of the three dimensions of revelation, intellect, and heart, contains numerous terms regarding the category of “suffering,” the most important of which are: "Kabad", "Anat", "Kadah", "Nasab", "Usr", "Darr", "Bass", "Qarh", "Azi", "Shiqa", "Alum", "Musiba", and "Bala". Based on the present research, the seeker perceives four general models of suffering, which are: "existential suffering", "religious suffering", "rational suffering", and "heart-centered suffering". This research, with a descriptive-analytical perspective, only looks at the model of "religious suffering" in the most frequent mystical commentary on the Quran, Bayan al-Sa'adah fi Maqamat al-Ibadah, and seeks to answer these questions from a Quranic-mystical perspective: 1) What are the examples of religious suffering and which Quranic words can be considered examples of religious suffering? 2) What is the way to escape from it? 3) What is the reward for religious suffering? In monitoring the collection of Bayan al-Saadah's commentary, the most prominent words that can be considered for "religious-based suffering" are: "bas" and "zar" with the application of "faith and action", "qarh" and "museiba" with the application of "jihad", "azi" with the application of "hijrat" and "avoiding intercourse", "anat" with the application of "friendship with non-believers" and "seclusion". قرآن به عنوان کتاب جامعِ سه ساحت وحی، عقل و قلب، از واژگان متعدد دربارۀ مقولۀ «رنج» بهره است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: «کَبَد»، «عَنَت»، «کَدَح»، «نَصب»، «عُسر»، «ضَرّ»، «بأس»، «قَرح»، «اَذی»، «شِقاء»، «الَم»، «مُصیبَه» و «بلاء». بر پایۀ پژوهش حاضر، سالک، چهار مدل کلی از رنج را دریافت می‌کند که عبارت‌اند از: «رنجِ وجودپایه»، «رنجِ دین‌‌بنیان»، «رنجِ عقل‌مدار» و «رنج قلب‌محور‌». این پژوهش با نگرۀ توصیفی-تحلیلی، فقط به سراغ مدل «رنج دین‌بنیان» در پُربسامد‌ترین تفسیر عرفانی قرآن، بیان‌السعاده فی مقامات‌العباده، رفته و در پی پاسخ به این پرسش‌‌ها از دیدگاه قرآنی-عرفانی است: 1) رنج‌ دین‌بنیان دارای چه مصداق‌‌هایی است و کدام واژگان قرآنی را می‌توان مصداق رنج دین‌بنیان شمرد؟ 2) راه رهایی از آن چیست؟ 3) پاداش رنج‌‎بری دینی چیست؟ در پایش مجموعۀ تفسیر بیان‌السعاده، شاخص‌ترین واژگانی را که می‌توان برای «رنجِ دین‌‌بنیان» در نظر گرفت عبارت‌اند از: «بأس» و «ضَرّ» با کاربست «ایمان و عمل»، «قَرح» و «مُصیبَه» با کاربست «جهاد»، «اَذی» با کاربست «هجرت» و «اجتناب از آمیزش»، «عَنَت» با کاربست «دوستی با غیرهم‌کیش» و «عزوبت».

https://nrgs.ui.ac.ir/article_30435_396715ce99e3073c63909959b21fec9d.pdf

University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 A Semiotic Analysis of the Phrase “ʿAjlan Jasadan Lahu Khuwār” Based on Charles Peirce’s Theory of Semiotics تحلیل نشانه‌شناختی عبارت «عجلاً جَسداً لهُ خوارٌ» با رویکرد نظریۀ نشانه‌شناسی چارلز پیرس 59 74 30475 10.22108/nrgs.2026.147431.2106 EN Ali Salahshoor Assistant Professor, Department of Theology Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanndaj. Iran Forogh Moradian Department of Theology Education, Farhangian University, Tehran, Iran Journal Article 2025 11 16 The language of revelation, characterized by its multiple semantic layers and systematic structure, has consistently provided a dynamic foundation for linguistic and semantic investigations. In this context, a semiotic analysis of challenging verses can open new vistas for understanding the processes of signification and meaning production in sacred texts. The verse "a calf, a body that lowed" ('ajlan jasadan lahu khuwar), given the ambiguities surrounding the nature of the "calf" and the sound of "lowing," represents a pivotal point in the divergence of exegetical opinions, necessitating a rereading through the lens of modern semiotic theories. Accordingly, the present study aims to elucidate the significatory processes of this verse, seeking to answer the question of how Charles Peirce's triadic elements—Icon, Index, and Symbol—are represented in the interpretations of this verse. Adopting a descriptive-analytical method based on Peircean semiotics, this research demonstrates that the diversity of exegetical views stems less from lexical disagreements and more from the commentators' approach to the nature of the sign and its nexus with the interpretant. Findings based on the categorization of the Immediate, Dynamic, and Final Interpretant indicate that the vocabulary of the verse transcends mere acoustic representation and evolves into a symbolic sign of deception and deviation. The results suggest that Peirce's semiotic framework not only reveals the richness of the exegetical tradition in grasping the pedagogical and ethical layers of the Samiri narrative but also provides an efficient model for the modern analysis of other Quranic verses زبان وحی به دلیل برخورداری از لایه‌های معنایی چندگانه و ساختار نظام‌مند، همواره بستری پویا برای واکاوی‌های زبان‌شناختی و معناشناختی بوده است. در این میان، تحلیل نشانه‌شناختی آیات چالش‌برانگیز می‌تواند دریچه‌ای نو به سوی فهم فرایندهای دلالت و تولید معنا در متون مقدس بگشاید. آیۀ «عجلاً جسداً لهُ خوارٌ» با توجه به ابهامات موجود در ماهیت «عجل» و صدای «خوار»، یکی از نقاط عطف در تضارب آرای مفسران است که نیازمند بازخوانی از دیدگاه نظریات مدرن نشانه‌شناسی است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین فرایندهای دلالتی این آیه، به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه عناصر سه‌گانۀ نشانه‌شناسی چارلز پیرس (شمایل، نمایه و نماد) در تفاسیر مربوط به این آیه بازنمایی شده‌اند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر آرای پیرس، نشان می‌دهد تنوع آرای مفسران بیش از آنکه ناشی از اختلافات لغوی باشد، ریشه در نوع مواجهۀ آنان با ماهیت نشانه و پیوند آن با مفسر دارد. یافته‌ها بر پایۀ دسته‌بندی مفسر «فوری، پویا و نهایی» گویای آن است که واژگان آیه از یک بازنمایی صوتی صرف فراتر رفته و به نشانه‌ای نمادین از فریب و انحراف تبدیل شده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد چارچوب نشانه‌شناسی پیرس نه فقط غنای سنت تفسیری را در درک لایه‌های تربیتی و اخلاقی داستان سامری آشکار می‌کند، بلکه الگویی کارآمد برای تحلیل‌های نوین در سایر آیات قرآن کریم ارائه می‌دهد.

https://nrgs.ui.ac.ir/article_30475_a4f7bf3f0b96483df0bc7e94502ed99a.pdf

University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 Revisiting the Semantics of “fa-kānat wardatan ka-l-dihān” (Q. 55:37) in Light of Historical Etymology بازخوانی «فَکاَنَت وَردَةً کَالدِّهان» در پرتو ریشه شناسی تاریخی 75 92 30132 10.22108/nrgs.2025.145344.2056 EN Sajjad Mohammadfam Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran Mohammad Hisein Naqizade Ph.D. Student, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran 0000-0002-5417-2751 Farzad Dehgani Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran Journal Article 2025 05 21 This article presents an exegetical examination of Qur’an 55:37 (Surah Ar-Rahman), with a particular emphasis on the etymological analysis of the key terms warda and dihān. The necessity of this inquiry stems from the significant inconsistencies, ambiguities, and interpretative disparities that have permeated the history of exegesis regarding this verse to the present day. Employing a descriptive-analytical approach and relying on library resources and historical etymology, this study demonstrates that the existing interpretative ambiguities arise from the semantic opacity of these two lexemes. The findings indicate that the term warda has roots in ancient Afroasiatic languages, denoting "to flow" or "to descend," contrary to the prevalent exegetical interpretation of "rose" or "flower." Furthermore, dihān is construed herein as "oil" (specifically, molten oil). Accordingly, the accurate interpretation of the verse is proposed as: "And when the sky is rent asunder and flows like [molten] oil." By presenting linguistic and Qur’anic evidence, this research offers a novel interpretation of the verse that aligns perfectly with other analogous Qur’anic verses, such as Surah at-Tur (52:9), which alludes to the sky's flowing or heaving. Ultimately, the results of this study have the potential to transform the prevailing interpretative paradigm concerning this verse. مقالۀ پیش رو به صورت تفسیری آیۀ 37 سورۀ الرحمن را با تأکید بر تحلیل ریشه‌شناختی واژگان کلیدی «وَردَةً» و «الدِّهان» بررسی می‌کند. اهمیت و ضرورت ترتیب‌دادن چنین پژوهشی را می‌توان در وجود نابه‌سامانی‌ها، ابهام‌ها و اختلافات تفسیری چشم‌گیری جست‌وجو کرد که تا به امروز در تاریخ تفسیر این آیه جاری هستند. مطالعۀ حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از ریشه‌شناسی تاریخی، نشان می‌دهد ابهامات تفسیری موجود در فهم این آیه ناشی از تیرگی معنایی این دو واژه هستند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که واژۀ «وَردَةً» ریشه در زبان‌های آفروآسیایی باستان دارد و به معنای «جاری‌شدن» و «سرازیرشدن» است، نه «گل» که برداشت رایج مفسران بوده است. همچنین، «الدِّهان» به معنای «روغن» در نظر گرفته شده است. بر این اساس، تفسیر صحیح آیه چنین است: «و روزی که آسمان شکافته شود و مانند روغن مذاب جاری گردد». این پژوهش با ارائۀ شواهد زبان‌شناختی و قرآنی، خوانشی جدید از این آیه ارائه می‌دهد که با آیات مشابه دیگر قرآن مانند آیۀ 9 سورۀ طور که به جریان‌یافتن آسمان اشاره دارد، هم‌خوانی کامل دارد. نتایج این پژوهش می‌تواند ابرانگارۀ تفسیری موجود دربارۀ این آیه را دگرگون کند.

https://nrgs.ui.ac.ir/article_30132_8764483cf9700edbfd5fedd070462e4f.pdf

University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 A Linguistic Analysis of Intra-textual and Extra-textual Contextual Indicators of Quranic Verses in Critiquing Joseph Lumbard’s View on the Abrogation of Previous Religions تحلیل زبان‌شناختی قرائن درون‌متنی و برون‌متنی آیات قرآن در نقد دیدگاه جوزف لمبارد دربارۀ نسخ ادیان پیشین 93 108 30651 10.22108/nrgs.2026.146295.2081 EN Aliَ Banaeian Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Ahl-al-Bayt (Prophet's Descendants) Studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran Akram Mokhtari Ph. D. Student of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Ahl-al-Bayt (Prophet's Descendants) Studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran Journal Article 2025 08 19 Accurately comprehending the divine intent of the Holy Quran has always been a central concern for Islamic scholars. In this context, Joseph Lumbard—a convert to Islam and Quranic researcher—citing specific verses, has argued that Islam does not contradict the validity of previous religions, and that the emergence of Islam does not signify the termination of their validity. The objective of this research is to critique this perspective and demonstrate the abrogation of previous religions by relying on a systematic linguistic analysis, encompassing both intra-textual and extra-textual indicators. The research methodology employs a linguistic analysis of the verses cited by Lumbard, utilizing lexicography, syntactic and structural analysis, examination of intra-textual context, study of revelation occasions (Asbab al-Nuzul), intertextual references, and other extra-textual indicators. In this regard, through a precise examination of the lexical implications of phrases such as “confirming that which came before it” (musaddiqan lima bayna yadayhi) and “guardian over it” (muhayminan ‘alayhi), alongside the analysis of syntactic structures and the historical background of the revelations, it becomes evident that while the Holy Quran affirms the general principles of previous heavenly religions, it summons their followers to accept the new Sharia. The findings of this study not only challenge Lumbard’s viewpoint but also emphasize the necessity of a profound and comprehensive understanding of the Quran’s linguistic implications within the interpretive process. درک صحیح مراد الهی از آیات قرآن کریم همواره از دغدغه‌های محوری اندیشمندان اسلامی بوده است. در این میان، جوزف لمبارد - قرآن‌پژوه مسیحی مسلمان‌شده - با استناد به برخی از آیات، مدعی شده است که اسلام منافی اعتبار ادیان گذشته نیست و ظهور اسلام به معنای پایان‌یافتن اعتبار این ادیان نیست. هدف این پژوهش، نقد این دیدگاه و اثبات نسخ ادیان پیشین با تکیه بر تحلیل نظام‌مند زبان‌شناختی، اعم از قرائن درون‌متنی و برون‌متنی است. روش پژوهش، تحلیل زبان‌شناختی آیات مورد استناد لمبارد با بهره‌گیری از واژه‌شناسی، تحلیل نحوی و ساختاری، بررسی سیاق درون‌متنی، مطالعۀ شأن نزول، ارجاعات بینامتنی و سایر قرائن برون‌متنی است. در این راستا، با بررسی دقیق دلالت‌های واژگانی عبارت‌هایی همچون «مُصَدِّقًا لِّمَا بَیْنَ یَدَیْهِ» و «مُهَیْمِنًا عَلَیْهِ»، تحلیل ساختارهای نحوی و مطالعۀ زمینه‌های تاریخی نزول آیات، روشن می‌شود هرچند قرآن کریم کلیات ادیان آسمانی پیشین را تأیید می‌کند، پیروان این ادیان را به پذیرش شریعت جدید فرا می‌خواند. یافته‌های این پژوهش نه فقط دیدگاه لمبارد را به چالش می‌کشد، بلکه بر ضرورت فهم عمیق و همه‌جانبۀ دلالت‌های زبانی قرآن در فرایند تفسیر تأکید می‌کند.

https://nrgs.ui.ac.ir/article_30651_0a42688c4c1bb91ca19f06798c1c6eb5.pdf

University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 The Rhetorical Structure of the Holy Qur'an: A Study of Surahs Al-Baqarah, Al-Nahl, Al-Naml, Al-Ankabut, and Al-Fil بررسی ساختار ریتوریکایی قرآن کریم (بر اساس سور مبارکۀ بقره، نحل، نمل، عنکبوت و فیل) 109 128 30640 10.22108/nrgs.2026.142596.1990 EN Sakineh Abbasi Assistant Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan. Iran Mohammadamir Mashhadi Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan. Iran Journal Article 2024 08 31 The core structure of religious education is oppositional in nature, involving the confrontation between good and bad, and between good and evil. On the other hand, the means of transmitting religion inevitably require a combination of direct and indirect expression, and the most effective model for such transmission is speech. In this framework, one party is the addresser (speaker), and the other is the addressee (audience), with the speech text serving as the link between them. In religious discourse, as found in scriptural traditions, followers are invited to perform good actions and refrain from bad ones, which are conveyed through sub-narratives and allegories with multiple purposes, delivering the message indirectly. The findings show that in the speech pattern (ranging from zero to eight structural parts), the beginning and end of the speech emphasize its thematic core. The addressees appear either directly in the second-person singular and plural forms, or indirectly, referring to the Prophet (PBUH), specific tribes, followers of other religions, or previous prophets, who are addressed from opposing perspectives. Furthermore, in explaining and persuading the audience, parables and relevant portions of prophetic narratives—appropriate to the context and situation—are employed. The message of these surahs extends beyond the immediate topic of discussion. Rather, through a powerful thematic unity, they establish guidance in contrast to misguidance. The audience of the revealed messages is also trans-temporal and trans-spatial, and can be considered a macro-audience. ذات ساختار تربیت دینی تقابلی است؛ تقابل نیکی و بدی و خیر و شر. از سوی دیگر، ابزار انتقال دین لامحاله نیازمند ترکیب بیان مستقیم و غیرمستقیم است و بهترین الگو برای چنین انتقالی خطابه است. در این شیوه، یکی خطابگر است و یکی خطاب‌گیرنده (مخاطب) و متن خطابه عامل پیوند طرفین است. در خطابۀ دینی که در تمدنهای نوین بشری، مبتنی بر کتاب آسمانی دیده میشود، از گروندگان دین دعوت میشود کاری را انجامدهند (نیکی) یا عملی را ترک کنند (بدی). در پژوهش حاضر، سورههای قرآنی که نام حشرات یا حیوانات دارند، از نظر ساختار خطابهای بررسی شده‌اند. برای این منظور، پس از بررسی ساختار روایی هر کدام، نشانهها و گفتمان سورهها بررسی شدهاند. حاصل کار نشان‌ می‌دهد در الگوی صفر تا هشت‌بخشی خطابهها، آغاز و پایان خطابه محور موضوعی آن را تأیید می‌کند؛ مخاطبان به صورت مستقیم، دوم شخص مفرد و جمع یا به صورت غیرمستقیم پیامبر (ص)، برخی قبایل یا پیروان ادیان یا پیامبران پیشین هستند که در دو قطب تقابلی مورد خطاب قرار میگیرند. الگوی بزرگ این خطابهها بافتی کهکشانی دارد؛ به ‌این‌ معنا ‌که برای تفهیم موضوع به مخاطب، بخشهای مستقل خطابه آورده شده‌اند و به مقتضای بحث و حال مخاطب، بخش‌هایی از قصص پیامبران پیشین بیان می‌شوند، نه کل سرگذشت ایشان. نیز در تبیین و اقناع مخاطبان، از تمثیل و بخشهایی از قصص پیامبران پیشین که مقتضای حال و مقام است، بهره ‌برده شده است. پیام سورهها فراتر از موضوع بحث است، اما در یک وحدت موضوعی بسیار قدرتمند، هدایت و مقابل آن، گمراهی، را اثبات می‌کنند. مخاطبان پیامهای وحی نیز فرازمانی و فرامکانی هستند و میتوان آنها را کلان-مخاطب خواند.

https://nrgs.ui.ac.ir/article_30640_85a4d15544fdecf340ff5342972b0ff7.pdf

University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 Analysis of the Fundamental Concepts of Martyr Sadr's Theory of Vicegerency and Its Impact on Quran-Based Humanities واکاوی مفاهیم بنیادین نظریة استخلاف شهید صدر و تأثیر آن در علوم انسانی قرآن‌بنیان 129 146 30267 10.22108/nrgs.2025.140323.1932 EN Saeed Bahmani Assistant Professor, Department of Quranic Studies, Research Institute of Quranic Culture and Education, Research Institute of Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran Faranak Bahmani Associate Professor of Islamic Philosophy and Theology, Department of Islamic Studies, Faculty of Literature and Human Sciences, Yasouj University, Yasouj, Iran Journal Article 2024 01 04 Theorizing is not possible without achieving fundamental concepts. Therefore, clarifying fundamental concepts and defining their semantic boundaries is one of the most important scientific endeavors for theorizing. Martyr Sadr's theory of vicegerency is formulated based on two fundamental concepts: vicegerency (istikhlaf) and trusteeship (istiman). This theory has been neglected in two respects: first, regarding the sufficiency of the implications of these concepts and their attribution to the Quran; second, the impact of these concepts and the theory on Quran-based humanities. The present study aims to advance Martyr Sadr's scientific legacy by analyzing the theory of vicegerency from these two perspectives. The main hypothesis of the research is the realization of the scientific authority of the Quran for the humanities through the theory of vicegerency. Sub-hypotheses: 1. Insufficiency of evidence for attributing the concept of trusteeship in Martyr Sadr's theory to the Holy Quran; 2. Sufficiency of evidence for attributing the concept of vicegerency in the said theory to the Quran; 3. The possibility of the theory of vicegerency impacting the humanities. The research analyzes the concepts using the method of semantic inquiry in the Holy Quran, which is called ijtihad in verbal evidence in Islamic tradition, but the impact of the theory on humanities falls under the processing of second-order knowledge, because it examines the theory and some areas of humanities from an external perspective. Therefore, it has a philosophical approach to the type of added philosophy. The article's approach in examining concepts and their attribution to the Quran is critical, and in explaining its impact on humanities, it is explanatory. The results are: 1. Proving the insufficiency of evidence for attributing the concept of trusteeship in the theory to the Quran, 2. Explaining the sufficiency of evidence for attributing the concept of vicegerency to the Quran, and 3. Explaining the impact of the theory of vicegerency on several aspects of the humanities. نظریه‌پردازی بدون دست‌یابی به مفاهیم بنیادین امکان‌پذیر نیست. بنابراین، تبیین مفاهیم بنیادین و تعیین حدود معنایی آنها از مهم‌ترین کوشش‌های علمی برای نظریه‌پردازی است. نظریة استخلاف شهید صدر بر اساس دو مفهوم بنیادین استخلاف و استیمان صورت‌بندی شده است. نظریۀ یادشده از دو نظر مغفول مانده ‌است؛ اول: از نظر بسندگی مدالیل مفاهیم یادشده و انتساب آن به قرآن؛ دوم: تأثیر مفاهیم و نظریة یادشده بر علوم انسانی قرآن‌بنیان. پژوهش حاضر با هدف پیشبرد میراث علمی شهید صدر، نظریۀ استخلاف را از دو نظر یادشده واکاوی می‌کند. فرضیة اصلی پژوهش تحقق مرجعیت علمی قرآن برای علوم انسانی با نظریة استخلاف است. فرضیه‌های فرعی: 1. نابسندگی دلایل انتساب مفهوم استیمان در نظریۀ شهید صدر به قرآن کریم؛ 2. بسندگی دلایل انتساب مفهوم استخلاف در نظریۀ یادشده به قرآن؛ 3. امکان تأثیر نظریة استخلاف بر علوم انسانی. پژوهش واکاوی مفاهیم را به ‌روش دلالت‌پژوهی در قرآن کریم انجام می‌دهد که در سنت اسلامی اجتهاد در دلیل لفظی نامیده می‌شود، ولی تأثیر نظریه بر علوم انسانی در زمرة پردازش معرفت درجۀ دو است؛ زیرا با نگاهی بیرونی، نظریه و برخی از حوزه‌های علوم انسانی را بررسی می‌کند. بنابراین، دارای رویکردی فلسفی از سنخ فلسفة مضاف است. رویکرد مقاله در بررسی مفاهیم و انتساب آن به قرآن انتقادی و در بیان تأثیر آن بر علوم انسانی تبیینی ‌است. نتایج عبارت‌اند از: 1. اثبات نابسندگی دلایل استناد مفهوم استیمان در نظریه به قرآن، 2. بسندگی دلایل استناد مفهوم استخلاف به قرآن و 3. تبیین تأثیر نظریة استخلاف بر شماری از ساحت‌های علوم انسانی.

https://nrgs.ui.ac.ir/article_30267_e08388cb22823764a15cf9a5566b4f48.pdf