دانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922سال سیزدهم، شماره دوم، پاییز و زمستان 1403سال سیزدهم، شماره دوم، پاییز و زمستان 1403117429089ENJournal Article20241210https://nrgs.ui.ac.ir/article_29089_d2b104ca427a38c2717837d7814e4dcb.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922فهم مبتنی بر تقسیم جزء به کل (عنصر به ترکیب) با محوریت سوره تغابنفهم مبتنی بر تقسیم جزء به کل (عنصر به ترکیب) با محوریت سوره تغابن1222866110.22108/nrgs.2024.138917.1909ENحسینستاراستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایرانفائزهزارعینگروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایرانJournal Article20231029نظم آیات در قرآن کریم با رویکردهای گوناگونی بررسی شده است. این بررسیها بیشتر به چینش الفاظ در یک آیه و نیز گاه به چرایی چینش یک آیه پس از آیهای دیگر توجه دارد. فهم قرآن از راههای مختلفی قابل دستیابی است؛ ازجمله بررسی مرحله به مرحله از جزء به کل که ابتدا از عناصر سوره آغاز میشود و با ارتباط بینامتنی پایان میپذیرد. پژوهش حاضر الگویی نوین را بهمنظور تحول مطالعه فهم قرآن پیشنهاد میکند که همان ارتقای فهم سوره تغابن از مدلهای ساده به پیچیده است. این پژوهش درصدد است با اتخاذ روش توصیفی - تحلیلی، به بررسی جزء به کل در راستای فهم سوره تغابن بپردازد. بررسیها نشان میدهند مدلهای ساده فهم سوره تغابن عبارتاند از فهم با توجه به عناصر آیات سوره که مربوط به دانش مفردات است؛ فهم گزارهای که در حوزه دانش وقف و ابتداست. مدلهای پیچیده فهم سوره تغابن نیز عبارتاند از فهم پاراگرافمحور که مربوط به دانش رکوعات است؛ فهم سورهمحور که مرتبط با دانش هدفمندی است. بدین مفهوم که هر سوره هدف خاصی دارد که روح کلی آیات سوره را در بر میگیرد؛ فهم بین سورهای که در قالب ارتباط زوجیت و همگروهی محقق میشود. سوره تغابن با سوره منافقون، ارتباط زوجیت و با سورههای مسبحات ارتباط همگروهی دارد.نظم آیات در قرآن کریم با رویکردهای گوناگونی بررسی شده است. این بررسیها بیشتر به چینش الفاظ در یک آیه و نیز گاه به چرایی چینش یک آیه پس از آیهای دیگر توجه دارد. فهم قرآن از راههای مختلفی قابل دستیابی است؛ ازجمله بررسی مرحله به مرحله از جزء به کل که ابتدا از عناصر سوره آغاز میشود و با ارتباط بینامتنی پایان میپذیرد. پژوهش حاضر الگویی نوین را بهمنظور تحول مطالعه فهم قرآن پیشنهاد میکند که همان ارتقای فهم سوره تغابن از مدلهای ساده به پیچیده است. این پژوهش درصدد است با اتخاذ روش توصیفی - تحلیلی، به بررسی جزء به کل در راستای فهم سوره تغابن بپردازد. بررسیها نشان میدهند مدلهای ساده فهم سوره تغابن عبارتاند از فهم با توجه به عناصر آیات سوره که مربوط به دانش مفردات است؛ فهم گزارهای که در حوزه دانش وقف و ابتداست. مدلهای پیچیده فهم سوره تغابن نیز عبارتاند از فهم پاراگرافمحور که مربوط به دانش رکوعات است؛ فهم سورهمحور که مرتبط با دانش هدفمندی است. بدین مفهوم که هر سوره هدف خاصی دارد که روح کلی آیات سوره را در بر میگیرد؛ فهم بین سورهای که در قالب ارتباط زوجیت و همگروهی محقق میشود. سوره تغابن با سوره منافقون، ارتباط زوجیت و با سورههای مسبحات ارتباط همگروهی دارد.https://nrgs.ui.ac.ir/article_28661_5f3b9a46b4a33dd429caff0d98986bbd.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922بررسی تناسب آوایی ـ محتوایی (فنوسمانتیک) در تصویرپردازی نمونههایی از آیات سوره سجدهبررسی تناسب آوایی ـ محتوایی (فنوسمانتیک) در تصویرپردازی نمونههایی از آیات سوره سجده23402798610.22108/nrgs.2023.135413.1819ENفاطمهصالحی شهربابکیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب، دانشگاه یزد، یزد، ایرانوصالمیمندیدانشیار، دانشکده زبان و ادبیات عرب، دانشگاه یزد, یزد، ایرانبهنامفارسیاستادیار، دانشکده زبان و ادبیات عرب، دانشگاه یزد ، یزد، ایرانمحمد مهدیسمتیاستادیار، دانشکده زبان و ادبیات عرب، دانشگاه یزد، یزد، ایرانJournal Article20221106آوا، یکی از عوامل اثرگذار در خلق تصویرهای هنری قرآن کریم است که تناسب عمیق آن با محتوا، رمزگشای دلالات و گزارههای متن است و این همسویی آوا (فونتیک) و معنا (سمانتیک)، سطوح معرفتی جدیدی را به روی مخاطب میگشاید که با هر تغییر در واجها، هجاها، واژگان و بافت موسیقایی، متغیّرهای معنایی نیز دستخوش تغییر میشوند و تصویر جدیدی از طریق این رهیافتهای صوتی شکل میگیرد؛ به همین منظور، تناسب آوایی و محتوایی که در زبانشناسی از آن با عنوان «فنوسمانتیک» بحث میشود، با استفاده از روش تحلیلیتوصیفی در حیطه این پژوهش قرآنی قرار گرفته و مطابقت حروف، حرکات، واژگان و ضرب آهنگ آیات سوره سجده با معانی بررسی و مشخص شده است؛ هرکدام از این آواها در سوره سجده به خوبی در نقش خود قرار گرفتهاند؛ به گونهای که آوا تحت لوای معنا از کوچکترین جزء به کل بافت سرایت میکند و یک همپوشانی آوایی و معنایی متناسب با موضوع محوری، نقش تصاویر سوره را برجسته میکند.آوا، یکی از عوامل اثرگذار در خلق تصویرهای هنری قرآن کریم است که تناسب عمیق آن با محتوا، رمزگشای دلالات و گزارههای متن است و این همسویی آوا (فونتیک) و معنا (سمانتیک)، سطوح معرفتی جدیدی را به روی مخاطب میگشاید که با هر تغییر در واجها، هجاها، واژگان و بافت موسیقایی، متغیّرهای معنایی نیز دستخوش تغییر میشوند و تصویر جدیدی از طریق این رهیافتهای صوتی شکل میگیرد؛ به همین منظور، تناسب آوایی و محتوایی که در زبانشناسی از آن با عنوان «فنوسمانتیک» بحث میشود، با استفاده از روش تحلیلیتوصیفی در حیطه این پژوهش قرآنی قرار گرفته و مطابقت حروف، حرکات، واژگان و ضرب آهنگ آیات سوره سجده با معانی بررسی و مشخص شده است؛ هرکدام از این آواها در سوره سجده به خوبی در نقش خود قرار گرفتهاند؛ به گونهای که آوا تحت لوای معنا از کوچکترین جزء به کل بافت سرایت میکند و یک همپوشانی آوایی و معنایی متناسب با موضوع محوری، نقش تصاویر سوره را برجسته میکند.https://nrgs.ui.ac.ir/article_27986_b405509ee1a2d34b3ff8f3ecc842a884.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922واکاوی انواع قصر مرکب «متداخل»، «متوالی» و «متناثر» در سیاق قرآن کریم: با تکیه بر اتحاد موضوع و تعدد اسالیبواکاوی انواع قصر مرکب «متداخل»، «متوالی» و «متناثر» در سیاق قرآن کریم: با تکیه بر اتحاد موضوع و تعدد اسالیب41582861510.22108/nrgs.2024.140302.1929ENعذرا الساداتلطیفی حسینیدانشجوی مقطع کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایرانحسینمهتدیدانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایرانسید حیدرفرع شیرازیدانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایرانJournal Article20240102https://nrgs.ui.ac.ir/article_28615_ec20e9002ccb486b90b37b0ffe6f0741.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922تحلیل کنشهای گفتار ادعیه پیامبران در قرآن کریم براساس نظریۀ جان سرلتحلیل کنشهای گفتار ادعیه پیامبران در قرآن کریم براساس نظریۀ جان سرل59762861710.22108/nrgs.2024.140058.1925ENعلی اکبرنورسیدهاستادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایرانعلیباقریدکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایرانJournal Article20231210دعا و نیایش یکی از والاترین معارفی دینی است که نقش پُراهمیتی در تربیت معنوی و شکوفایی روح آدمی دارد. انسان با دعا، نیازمندی، فقر و نهایت بندگی، خود را در مقابل خدا اظهار میکند. ادعیه پیامبران در قرآن کریم ازجمله گفتمانهایی است که در حوزه پراگماتیک و کاربری زبان از تأثیرگذاری، انسجام و ساختار هدفمندی برخوردار است و معانی کاربردشناختی پیچیدهای را محقق میسازد. پژوهش حاضر میکوشد با روش توصیفیتحلیلی و با تکیه بر نظریه کنشگفتار سرل، چگونگی کاربری زبان در این ادعیه و کارکرد کنشهای موجود در آنها را بررسی کند. از دستاوردهای پژوهش این است که زبان کاربریشده در آیات، زبان پراگماتیکی است؛ به این معنا که کلمات و جملات صرفاً جنبه تولیدی و توصیفی ندارند؛ بلکه به دنبال اجرای کنش و تغییر جهان خارج، به سود کاربر آنهاست. ادعیه پیامبران در قرآن براساس الگوی جان سرل، بر سه کنش استوارند که بر حسب بسامد عبارتاند از ترغیبی که عموماً با اسلوب امری به شکل کنش غیرمستقیم، با نیروی در گفته التماس، رخصت کاربری شده است؛ در این کنش، شاخصه قدرت و سلطه نقش اساسی در اجرای کنش دارد. کنش اظهاری که کاربری آن در هر دو نوع کنشگفتار مستقیم و غیرمستقیم و نیروی در گفته آن اقرار و تبیین است. کنش عاطفی که غالباً به شکل کنشگفتار مستقیم کاربری شده است و نیروی در گفته ندامت و پیشمانی را شامل میشود. از این سه کنش پر کاربرد در ادعیه، ترغیبی و اظهاری جنبه مصلحتخواهی عمومی و عاطفی جنبه شخصی و تخلیه روانی دعاکننده را دارد.دعا و نیایش یکی از والاترین معارفی دینی است که نقش پُراهمیتی در تربیت معنوی و شکوفایی روح آدمی دارد. انسان با دعا، نیازمندی، فقر و نهایت بندگی، خود را در مقابل خدا اظهار میکند. ادعیه پیامبران در قرآن کریم ازجمله گفتمانهایی است که در حوزه پراگماتیک و کاربری زبان از تأثیرگذاری، انسجام و ساختار هدفمندی برخوردار است و معانی کاربردشناختی پیچیدهای را محقق میسازد. پژوهش حاضر میکوشد با روش توصیفیتحلیلی و با تکیه بر نظریه کنشگفتار سرل، چگونگی کاربری زبان در این ادعیه و کارکرد کنشهای موجود در آنها را بررسی کند. از دستاوردهای پژوهش این است که زبان کاربریشده در آیات، زبان پراگماتیکی است؛ به این معنا که کلمات و جملات صرفاً جنبه تولیدی و توصیفی ندارند؛ بلکه به دنبال اجرای کنش و تغییر جهان خارج، به سود کاربر آنهاست. ادعیه پیامبران در قرآن براساس الگوی جان سرل، بر سه کنش استوارند که بر حسب بسامد عبارتاند از ترغیبی که عموماً با اسلوب امری به شکل کنش غیرمستقیم، با نیروی در گفته التماس، رخصت کاربری شده است؛ در این کنش، شاخصه قدرت و سلطه نقش اساسی در اجرای کنش دارد. کنش اظهاری که کاربری آن در هر دو نوع کنشگفتار مستقیم و غیرمستقیم و نیروی در گفته آن اقرار و تبیین است. کنش عاطفی که غالباً به شکل کنشگفتار مستقیم کاربری شده است و نیروی در گفته ندامت و پیشمانی را شامل میشود. از این سه کنش پر کاربرد در ادعیه، ترغیبی و اظهاری جنبه مصلحتخواهی عمومی و عاطفی جنبه شخصی و تخلیه روانی دعاکننده را دارد.https://nrgs.ui.ac.ir/article_28617_45b8c96a5354d0a21a79c961b3453c85.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922معناشناسی واژۀ «تسویل» در قرآن کریم با تأکید بر روابط مفهومیمعناشناسی واژۀ «تسویل» در قرآن کریم با تأکید بر روابط مفهومی77902861610.22108/nrgs.2024.138506.1889ENرحمانعشریهدانشیار دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم، قم، ایرانJournal Article20230723یکی از راههای دستیابی به ظرافتهای معنایی و تعمیق فهم متون، توجه به روابط مفهومی میان واژگان است. این امر دربارۀ واژگان قرآن کریم جایگاه ویژهای پیدا میکند. بر این اساس، پژوهش پیش رو با روش توصیفیتحلیلی، روابط مفهومی واژه «تسویل» در قرآن کریم با سایر واژگان همنشین و جانشین بررسی و تحلیل شده است. مؤلفههایی که در معناشناسی واژۀ «تسویل» تأثیرگذار هستند، با هدف جانشینی عبارتاند از: «اغوا»، «تزیین»، «زخرف»، «تحلیه»، «تحسین» و «تبرج» و در بخش واژگان همنشین، واژگان: «نفس»، «شیطان» و «املا» بررسی شدهاند. درنهایت، بر این نکته صحّه گذاشته میشود که «تسویل» عمل نفس انسان بوده و بر معنایی خاص از تزیین اشاره دارد که مربوط به تمنیات نفسانی انسان است. به همین مناسبت، این قوۀ نفسانی، به نفس مسوّله نیز نامیده میشود؛ به این معنا که آنچه با حقیقت فاصلۀ بسیاری دارد، در نظر انسان پسندیده جلوه داده میشود و سبب لغزش و خطا در تصمیمگیری انسان میشود.یکی از راههای دستیابی به ظرافتهای معنایی و تعمیق فهم متون، توجه به روابط مفهومی میان واژگان است. این امر دربارۀ واژگان قرآن کریم جایگاه ویژهای پیدا میکند. بر این اساس، پژوهش پیش رو با روش توصیفیتحلیلی، روابط مفهومی واژه «تسویل» در قرآن کریم با سایر واژگان همنشین و جانشین بررسی و تحلیل شده است. مؤلفههایی که در معناشناسی واژۀ «تسویل» تأثیرگذار هستند، با هدف جانشینی عبارتاند از: «اغوا»، «تزیین»، «زخرف»، «تحلیه»، «تحسین» و «تبرج» و در بخش واژگان همنشین، واژگان: «نفس»، «شیطان» و «املا» بررسی شدهاند. درنهایت، بر این نکته صحّه گذاشته میشود که «تسویل» عمل نفس انسان بوده و بر معنایی خاص از تزیین اشاره دارد که مربوط به تمنیات نفسانی انسان است. به همین مناسبت، این قوۀ نفسانی، به نفس مسوّله نیز نامیده میشود؛ به این معنا که آنچه با حقیقت فاصلۀ بسیاری دارد، در نظر انسان پسندیده جلوه داده میشود و سبب لغزش و خطا در تصمیمگیری انسان میشود.https://nrgs.ui.ac.ir/article_28616_7d4d21d54404e629884f3ed631eb88a8.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922ویژگیهای رتوریکی در استدلالهای قرآنویژگیهای رتوریکی در استدلالهای قرآن911062862310.22108/nrgs.2024.137041.1856ENسید جعفرصادقیاستادیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایرانJournal Article20230305رتوریک، خطابه اثرگذار و اقناعی است که گرچه پیدایش آن به یونان باستان برمیگردد، در حیات عرب جاهلی - بهویژه در امور صلحآمیز - ردپای آن، فراوان دیده میشود. از آنجا که قرآن در چنین فرهنگی ظهور کرده و از ساختار خطابهای برخوردار است، بررسی میزان بهره برداری قرآن از بیان رتوریکی ضرورت دارد. در این تحقیق با بررسی آیات قرآن کریم در حوزههای مشتمل بر استدلال و احصا و دستهبندی آنها به شیوه استقرایی، مشخص میشود استدلالهای قرآن، فراتر از شیوههای مرسوم بهویژه در فلسفه، مبتنی بر ویژگیهایی است که میتواند علاوه بر جنبه عقلانی، ابعاد دیگری از ادراکات انسانی مانند تأمل در مشاهدات روزمره، احساسات، درک وجدانی و تصویرسازی ذهنی را نیز درگیر سازد و از رهگذر آن، تأثیر همهجانبه و عمیقتری بر مخاطب خود بر جای گذارد. این خصوصیات ویژگیهای رتوریکی در شیوه استدلال قرآن کریم است.رتوریک، خطابه اثرگذار و اقناعی است که گرچه پیدایش آن به یونان باستان برمیگردد، در حیات عرب جاهلی - بهویژه در امور صلحآمیز - ردپای آن، فراوان دیده میشود. از آنجا که قرآن در چنین فرهنگی ظهور کرده و از ساختار خطابهای برخوردار است، بررسی میزان بهره برداری قرآن از بیان رتوریکی ضرورت دارد. در این تحقیق با بررسی آیات قرآن کریم در حوزههای مشتمل بر استدلال و احصا و دستهبندی آنها به شیوه استقرایی، مشخص میشود استدلالهای قرآن، فراتر از شیوههای مرسوم بهویژه در فلسفه، مبتنی بر ویژگیهایی است که میتواند علاوه بر جنبه عقلانی، ابعاد دیگری از ادراکات انسانی مانند تأمل در مشاهدات روزمره، احساسات، درک وجدانی و تصویرسازی ذهنی را نیز درگیر سازد و از رهگذر آن، تأثیر همهجانبه و عمیقتری بر مخاطب خود بر جای گذارد. این خصوصیات ویژگیهای رتوریکی در شیوه استدلال قرآن کریم است.https://nrgs.ui.ac.ir/article_28623_c8980345fc4deed199fd76d64568ba23.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922واکاوی هنجارگریزی واژگانی در سوره یوسف (ع) بر مبنای نظریهواکاوی هنجارگریزی واژگانی در سوره یوسف (ع) بر مبنای نظریه1071222864110.22108/nrgs.2024.138425.1886ENیعقوبسبحانیدانشجوی دکتری زبان شناسی، گروه زبان شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایرانبهمنگرجیاندانشیار گروه زبان شناسی، واحد آبادان، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایرانحسینمطوریاستادیار گروه زبان شناسی، واحد خرمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، خرمشهر، ایرانJournal Article20230720در این پژوهش با الهام از الگوی زبانشناختی صورتگرایان (فرمالیسم) و به کمک ابزار توانمند هنجارگریزی[1] یا آشنازدایی در حوزه زبانشناسی، مفهوم واژگانی[2] آن در سوره مبارکه یوسف (ع) بررسی شد. کاربست هنجارگریزی واژگانی، گریز از قواعد زبان هنجار و عدم مطابقت با زبان معیار تعریف میشود و مفاهیم واژگانی ازنظر زبانشناختی خارج مصداق عینی و ظاهر واژگان هستند. در پرتو رمزگشایی واژگانی مفاهیم غیرمتعارف، قرآن کریم (الهی قمشهای، 1384 ش) سعی دارد خواننده را به تفکر وادارد تا فرد بتواند به رمزگشایی مفاهیم واژگانی غیرمستقیم بپردازد و به رمزگشایی دست یابد. پژوهش حاضر بهصورت توصیفیتحلیلی در چارچوب نظریه لیچ (1969م) انجام شد و نتایج نشان دادند هنجارگریزی واژگانی حادثشده در سوره مبارکه یوسف (ع) به دو بخش تقسیم میشود: هنجارگریزی واژگانی که فقط یک بار و منحصراً در سوره یوسف (ع) ذکر شدهاند و بیشترین بسامد را داشتند؛ هنجارگریزی واژگانی که منحصراً دو بار در سوره یوسف (ع) نام برده شدهاند و از بسامد کمتری برخودار بودند. یافتهها نشان میدهند هنجارگریزی واژگانی در این سوره در قالب مفاهیم استعاری و قاعدهافزایی به زیبایی طرح داستان کمک بسیاری کرده است.
[1] defamiliarization
[2] Lexical conceptsدر این پژوهش با الهام از الگوی زبانشناختی صورتگرایان (فرمالیسم) و به کمک ابزار توانمند هنجارگریزی[1] یا آشنازدایی در حوزه زبانشناسی، مفهوم واژگانی[2] آن در سوره مبارکه یوسف (ع) بررسی شد. کاربست هنجارگریزی واژگانی، گریز از قواعد زبان هنجار و عدم مطابقت با زبان معیار تعریف میشود و مفاهیم واژگانی ازنظر زبانشناختی خارج مصداق عینی و ظاهر واژگان هستند. در پرتو رمزگشایی واژگانی مفاهیم غیرمتعارف، قرآن کریم (الهی قمشهای، 1384 ش) سعی دارد خواننده را به تفکر وادارد تا فرد بتواند به رمزگشایی مفاهیم واژگانی غیرمستقیم بپردازد و به رمزگشایی دست یابد. پژوهش حاضر بهصورت توصیفیتحلیلی در چارچوب نظریه لیچ (1969م) انجام شد و نتایج نشان دادند هنجارگریزی واژگانی حادثشده در سوره مبارکه یوسف (ع) به دو بخش تقسیم میشود: هنجارگریزی واژگانی که فقط یک بار و منحصراً در سوره یوسف (ع) ذکر شدهاند و بیشترین بسامد را داشتند؛ هنجارگریزی واژگانی که منحصراً دو بار در سوره یوسف (ع) نام برده شدهاند و از بسامد کمتری برخودار بودند. یافتهها نشان میدهند هنجارگریزی واژگانی در این سوره در قالب مفاهیم استعاری و قاعدهافزایی به زیبایی طرح داستان کمک بسیاری کرده است.
[1] defamiliarization
[2] Lexical conceptshttps://nrgs.ui.ac.ir/article_28641_9f26e6c6a13d63ba0c78c0656f069845.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922تحلیل و بررسی نامشناسانه تفاسیر عرفانی از منظر هستۀ معناییتحلیل و بررسی نامشناسانه تفاسیر عرفانی از منظر هستۀ معنایی1231362862510.22108/nrgs.2024.140407.1935ENمحمدبریهی بهمنشیریدانشجوی دوره دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه میبد، میبد، ایرانیحییمیرحسینیدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایراناحمدزارع زردینیدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایرانJournal Article20240114دانش نامشناسی (Onomastics) یکی از شاخههای زبانشناسی است که حوزهای گسترده از علوم گوناگون را در خود گنجانده است؛ پیشینه نامشناسی به اواخر قرن نوزده میلادی برمیگردد که دوره تدوین اصول و قواعد زبانشناسیتاریخی است. در نامشناسی، مطالعه نامها از زوایای مختلف جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی و زبانی بررسی میشود. این دانش میکوشد قلمروهای مختلفی از نامها را بکاود و درباره ساختار نام، وجه تسمیه و دلایل و توجیهاتی را برملا سازد که در ورای نامگذاری نهفته است. در پژوهش حاضر، به شیوهای توصیفیتحلیلی، عناوین تفاسیر عرفانی گرد آمده و از جهت هسته معنایی، بررسی شدهاند. نتایج بهدستآمده پژوهش نشان میدهند در نامهایی که واژه «حقائق» بهعنوان مرکز نام استفاده شده و نام دارای ساختار اضافی است، باید بخش دوم را هسته ترکیب در نظر گرفت. این ویژگی در نامهایی که واژه «اسرار» در آنها به کار رفته است نیز دیده میشود؛ در حالی که در بسیاری از نامهای تفاسیر که واژه «بیان» در آنها استفاده شده، هسته ترکیب همان بخش اول نام است. به عبارت دیگر، این نامها جزء اسامیدرونمرکز شمرده میشوند؛ اما نکته بسیار مهم در این تحقیق نامهایی هستند که در ساختار آنها جار و مجرور دیده میشود. میتوان این ساختارها را در گروه اسامی مرکب اضافی قرار داد؛ البته در این بین، اسامی و عناوینی وجود دارند که فاقد هسته مشخصاند.دانش نامشناسی (Onomastics) یکی از شاخههای زبانشناسی است که حوزهای گسترده از علوم گوناگون را در خود گنجانده است؛ پیشینه نامشناسی به اواخر قرن نوزده میلادی برمیگردد که دوره تدوین اصول و قواعد زبانشناسیتاریخی است. در نامشناسی، مطالعه نامها از زوایای مختلف جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی و زبانی بررسی میشود. این دانش میکوشد قلمروهای مختلفی از نامها را بکاود و درباره ساختار نام، وجه تسمیه و دلایل و توجیهاتی را برملا سازد که در ورای نامگذاری نهفته است. در پژوهش حاضر، به شیوهای توصیفیتحلیلی، عناوین تفاسیر عرفانی گرد آمده و از جهت هسته معنایی، بررسی شدهاند. نتایج بهدستآمده پژوهش نشان میدهند در نامهایی که واژه «حقائق» بهعنوان مرکز نام استفاده شده و نام دارای ساختار اضافی است، باید بخش دوم را هسته ترکیب در نظر گرفت. این ویژگی در نامهایی که واژه «اسرار» در آنها به کار رفته است نیز دیده میشود؛ در حالی که در بسیاری از نامهای تفاسیر که واژه «بیان» در آنها استفاده شده، هسته ترکیب همان بخش اول نام است. به عبارت دیگر، این نامها جزء اسامیدرونمرکز شمرده میشوند؛ اما نکته بسیار مهم در این تحقیق نامهایی هستند که در ساختار آنها جار و مجرور دیده میشود. میتوان این ساختارها را در گروه اسامی مرکب اضافی قرار داد؛ البته در این بین، اسامی و عناوینی وجود دارند که فاقد هسته مشخصاند.https://nrgs.ui.ac.ir/article_28625_076741eff99e31b8c73cbf2de02f9742.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922تحلیل دستوری بلاغی جملهوارۀ قرآنی «ما لکم» و همسانهای آن و بازتاب آن در ترجمههای قرآنتحلیل دستوری بلاغی جملهوارۀ قرآنی «ما لکم» و همسانهای آن و بازتاب آن در ترجمههای قرآن1371542906710.22108/nrgs.2024.141091.1944ENسمیراهمتیدانشآموختۀ کارشناسی ارشد مترجمی زبان عربی، دانشکده زبان های خارجی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانسید محمدرضاابن الرسولاستاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان های خارجی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20240402در مقالۀ پیش رو، نگارندگان انواع کاربستهای الگوی «ما (ی پرسشی) + لام (حرف جر) + ضمیر یا اسم اشاره» را از قرآن کریم استخراج کرده و پس از طبقهبندی، تحلیل نحوی و بلاغی کرده و آنگاه گردانیدههای فارسی این نمونهها را از دو منظر بررسی کردهاند. یکی مطابقت مفهومی با نحو جمله و دیگر میزان بهرهمندی از نکات بلاغیِ متنِ مبدأ. ازجملۀ نتایج این پژوهشِ مبتنی بر گزارش و تحلیل، آن است که مترجمان بیشتر با شمّ زبانی یا با ملاحظۀ قدر مشترکِ ترجمههای دیگر، پیام متن را بهدرستی دریافته و در متن مقصد گنجانیدهاند؛ هرچند ممکن است استدلال یا تحلیل درستی در دفاع از ترجمۀ خود نداشته باشند. دیگر آنکه برخورداری از دانش زبانی کافی به زبانهای هر دو سوی ترجمه، راه را بر نقدهای بیپایه و بیمایه میبندد و به مترجم کمک میکند در ترجمۀ خود از اختیارات بیشتری بهرهمند باشد.در مقالۀ پیش رو، نگارندگان انواع کاربستهای الگوی «ما (ی پرسشی) + لام (حرف جر) + ضمیر یا اسم اشاره» را از قرآن کریم استخراج کرده و پس از طبقهبندی، تحلیل نحوی و بلاغی کرده و آنگاه گردانیدههای فارسی این نمونهها را از دو منظر بررسی کردهاند. یکی مطابقت مفهومی با نحو جمله و دیگر میزان بهرهمندی از نکات بلاغیِ متنِ مبدأ. ازجملۀ نتایج این پژوهشِ مبتنی بر گزارش و تحلیل، آن است که مترجمان بیشتر با شمّ زبانی یا با ملاحظۀ قدر مشترکِ ترجمههای دیگر، پیام متن را بهدرستی دریافته و در متن مقصد گنجانیدهاند؛ هرچند ممکن است استدلال یا تحلیل درستی در دفاع از ترجمۀ خود نداشته باشند. دیگر آنکه برخورداری از دانش زبانی کافی به زبانهای هر دو سوی ترجمه، راه را بر نقدهای بیپایه و بیمایه میبندد و به مترجم کمک میکند در ترجمۀ خود از اختیارات بیشتری بهرهمند باشد.https://nrgs.ui.ac.ir/article_29067_52c0b52711d0e2857c35df9088fa2b9c.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های زبانشناختی قرآن2821-073513220240922بازنمایی شناختی «ضدارزشها» در گفتمان قرآنی با محوریت طرحوارۀ حجمیبازنمایی شناختی «ضدارزشها» در گفتمان قرآنی با محوریت طرحوارۀ حجمی1551742866210.22108/nrgs.2024.138742.1891ENسیده فاطمهسلیمیاستادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی آمل، آمل، ایرانزهراعلی نتاج منصورکارشناسی ارشد علوم قرآن مجید، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی آمل، آمل، ایرانJournal Article20230813در حوزۀ شناختی، «طرحوارۀ حجمی» به عنوان پربسامدترین گونۀ طرحوارۀ تصویری با ویژگیهایی تجربی در ساختار «حفاظت»، «محدودیت»، «مهارشدگی» و «ثبات مکانی» شناخت مفاهیم انتزاعی را با سازماندهی مکانمند فراهم میآورد. انگارههای حجمی با مقولهسازی عینی خاستگاه فکری و مراد جدی خالق متن را بازنمایی میکنند. در گفتمان قرآنی، نگرش شناختی و استعاریبنیاد به امور معنوی و به ویژه صفات ضدارزشی بیشتر با انگارۀ «ظرف-بودگی»، «درون و بیرون» و «اشغال بخشی از فضا» عینیت یافته است. پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی - تحلیلی، شیوۀ مفهومسازی صفات ضدارزشی در قرآن را با فرافکنی استعاری و تناظر نگاشت حوزۀ مبدأ و مقصد در فضای هندسی واکاوی میکند و به این پرسش پاسخ میدهد که مکانمندی در این صفات به چه بسامدی از ظرافتهای معنایی در چشمانداز الهی اشاره دارد؟ رهیافتهای حاصل آنکه ضدارزشهایی مانند «تصاحب مال یتیم»، «شیطانگرایی»، «ترک انفاق»، «شک»، «کفر» و «نفاق» و ... در حجمی ناخوشایند همچون «غذای آتشین»، «مهلکه»، «بار سنگین» و «اسارتگاه» و «پوشش ضخیم» کالبدینه شدهاند که هر یک با توجه به استلزامات منطقی ظرفبودگی، آموزهای معرفتی همچون «گستردگی آسیب»، «کارکرد انحرافی»، «مهارشدگی»، «محدودیت» و ... را پدیدار میکند. گفتنی است، کاربست چنین طرحوارهای در ضدارزشها به واکاوی دقیق اندازه، شکل، ابعاد حضور و کارکرد محیطی آن اشاره دارد و به این ترتیب، مفسر یا مترجم را از ارجاع به تعابیر غیرمنطقی وجایگزین بازمیدارد.در حوزۀ شناختی، «طرحوارۀ حجمی» به عنوان پربسامدترین گونۀ طرحوارۀ تصویری با ویژگیهایی تجربی در ساختار «حفاظت»، «محدودیت»، «مهارشدگی» و «ثبات مکانی» شناخت مفاهیم انتزاعی را با سازماندهی مکانمند فراهم میآورد. انگارههای حجمی با مقولهسازی عینی خاستگاه فکری و مراد جدی خالق متن را بازنمایی میکنند. در گفتمان قرآنی، نگرش شناختی و استعاریبنیاد به امور معنوی و به ویژه صفات ضدارزشی بیشتر با انگارۀ «ظرف-بودگی»، «درون و بیرون» و «اشغال بخشی از فضا» عینیت یافته است. پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی - تحلیلی، شیوۀ مفهومسازی صفات ضدارزشی در قرآن را با فرافکنی استعاری و تناظر نگاشت حوزۀ مبدأ و مقصد در فضای هندسی واکاوی میکند و به این پرسش پاسخ میدهد که مکانمندی در این صفات به چه بسامدی از ظرافتهای معنایی در چشمانداز الهی اشاره دارد؟ رهیافتهای حاصل آنکه ضدارزشهایی مانند «تصاحب مال یتیم»، «شیطانگرایی»، «ترک انفاق»، «شک»، «کفر» و «نفاق» و ... در حجمی ناخوشایند همچون «غذای آتشین»، «مهلکه»، «بار سنگین» و «اسارتگاه» و «پوشش ضخیم» کالبدینه شدهاند که هر یک با توجه به استلزامات منطقی ظرفبودگی، آموزهای معرفتی همچون «گستردگی آسیب»، «کارکرد انحرافی»، «مهارشدگی»، «محدودیت» و ... را پدیدار میکند. گفتنی است، کاربست چنین طرحوارهای در ضدارزشها به واکاوی دقیق اندازه، شکل، ابعاد حضور و کارکرد محیطی آن اشاره دارد و به این ترتیب، مفسر یا مترجم را از ارجاع به تعابیر غیرمنطقی وجایگزین بازمیدارد.https://nrgs.ui.ac.ir/article_28662_e374aa7f2517df6d6223029fe2cd80c5.pdf