University of Isfahan Linguistic Research in the Holy Quran 2821-0735 15 3 2026 09 23 Analysis of the Fundamental Concepts of Martyr Sadr's Theory of Vicegerency and Its Impact on Quran-Based Humanities واکاوی مفاهیم بنیادین نظریة استخلاف شهید صدر و تأثیر آن در علوم انسانی قرآن‌بنیان 129 146 30267 10.22108/nrgs.2025.140323.1932 EN Saeed Bahmani Assistant Professor, Department of Quranic Studies, Research Institute of Quranic Culture and Education, Research Institute of Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran Faranak Bahmani Associate Professor of Islamic Philosophy and Theology, Department of Islamic Studies, Faculty of Literature and Human Sciences, Yasouj University, Yasouj, Iran Journal Article 2024 01 04 Theorizing is not possible without achieving fundamental concepts. Therefore, clarifying fundamental concepts and defining their semantic boundaries is one of the most important scientific endeavors for theorizing. Martyr Sadr's theory of vicegerency is formulated based on two fundamental concepts: vicegerency (istikhlaf) and trusteeship (istiman). This theory has been neglected in two respects: first, regarding the sufficiency of the implications of these concepts and their attribution to the Quran; second, the impact of these concepts and the theory on Quran-based humanities. The present study aims to advance Martyr Sadr's scientific legacy by analyzing the theory of vicegerency from these two perspectives. The main hypothesis of the research is the realization of the scientific authority of the Quran for the humanities through the theory of vicegerency. Sub-hypotheses: 1. Insufficiency of evidence for attributing the concept of trusteeship in Martyr Sadr's theory to the Holy Quran; 2. Sufficiency of evidence for attributing the concept of vicegerency in the said theory to the Quran; 3. The possibility of the theory of vicegerency impacting the humanities. The research analyzes the concepts using the method of semantic inquiry in the Holy Quran, which is called ijtihad in verbal evidence in Islamic tradition, but the impact of the theory on humanities falls under the processing of second-order knowledge, because it examines the theory and some areas of humanities from an external perspective. Therefore, it has a philosophical approach to the type of added philosophy. The article's approach in examining concepts and their attribution to the Quran is critical, and in explaining its impact on humanities, it is explanatory. The results are: 1. Proving the insufficiency of evidence for attributing the concept of trusteeship in the theory to the Quran, 2. Explaining the sufficiency of evidence for attributing the concept of vicegerency to the Quran, and 3. Explaining the impact of the theory of vicegerency on several aspects of the humanities. نظریه‌پردازی بدون دست‌یابی به مفاهیم بنیادین امکان‌پذیر نیست. بنابراین، تبیین مفاهیم بنیادین و تعیین حدود معنایی آنها از مهم‌ترین کوشش‌های علمی برای نظریه‌پردازی است. نظریة استخلاف شهید صدر بر اساس دو مفهوم بنیادین استخلاف و استیمان صورت‌بندی شده است. نظریۀ یادشده از دو نظر مغفول مانده ‌است؛ اول: از نظر بسندگی مدالیل مفاهیم یادشده و انتساب آن به قرآن؛ دوم: تأثیر مفاهیم و نظریة یادشده بر علوم انسانی قرآن‌بنیان. پژوهش حاضر با هدف پیشبرد میراث علمی شهید صدر، نظریۀ استخلاف را از دو نظر یادشده واکاوی می‌کند. فرضیة اصلی پژوهش تحقق مرجعیت علمی قرآن برای علوم انسانی با نظریة استخلاف است. فرضیه‌های فرعی: 1. نابسندگی دلایل انتساب مفهوم استیمان در نظریۀ شهید صدر به قرآن کریم؛ 2. بسندگی دلایل انتساب مفهوم استخلاف در نظریۀ یادشده به قرآن؛ 3. امکان تأثیر نظریة استخلاف بر علوم انسانی. پژوهش واکاوی مفاهیم را به ‌روش دلالت‌پژوهی در قرآن کریم انجام می‌دهد که در سنت اسلامی اجتهاد در دلیل لفظی نامیده می‌شود، ولی تأثیر نظریه بر علوم انسانی در زمرة پردازش معرفت درجۀ دو است؛ زیرا با نگاهی بیرونی، نظریه و برخی از حوزه‌های علوم انسانی را بررسی می‌کند. بنابراین، دارای رویکردی فلسفی از سنخ فلسفة مضاف است. رویکرد مقاله در بررسی مفاهیم و انتساب آن به قرآن انتقادی و در بیان تأثیر آن بر علوم انسانی تبیینی ‌است. نتایج عبارت‌اند از: 1. اثبات نابسندگی دلایل استناد مفهوم استیمان در نظریه به قرآن، 2. بسندگی دلایل استناد مفهوم استخلاف به قرآن و 3. تبیین تأثیر نظریة استخلاف بر شماری از ساحت‌های علوم انسانی. https://nrgs.ui.ac.ir/article_30267_e08388cb22823764a15cf9a5566b4f48.pdf