دانشگاه اصفهان پژوهش های زبانشناختی قرآن 2821-0735 15 2 2026 06 22 تحلیل کاربردشناختی گفت‌وگوهای پیامبران در سورۀ یوسف با تکیه بر «نظریۀ ادب» براون و لوینسون تحلیل کاربردشناختی گفت‌وگوهای پیامبران در سورۀ یوسف با تکیه بر «نظریۀ ادب» براون و لوینسون 101 120 29857 10.22108/nrgs.2025.142898.2000 EN قاطمه بهشتی پور دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران علیرضا نظری دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره). قزوین. ایران فرشید ترکاشوند دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران علی اصغر شهبازی استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران Journal Article 2024 10 13 عنصر گفت‌وگو به عنوان یک مؤلفۀ روایی و مقوله‌ای ارتباطی در متون متعدد قابل تحلیل است. گفت‌وگو از عناصر مهم قرآن است که بر اساس جوانب متفاوت به گونه‌هایی متنوع به‌وفور استفاده شده است. یکی از این رویکردها که گفت‌وگو را از منظر کاربردشناسی زبان تحلیل می‌کند، نظریۀ ادب است که نگرشی زبان‌شناختی به ادب دارد. یکی از کامل‌ترین نظریه‌های ادب، نظریۀ براون و لوینسون است که طرحی جامع دربارۀ گونه‌های بیان، با اتکا به مقولۀ ادب مطرح می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، راهبردها و زیرراهبردهای نظریۀ ادب در سورۀ یوسف و انواع ادب مستقیم، غیرمستقیم، سلبی، ایجابی و ادب ناشی از عدم کنش زبانی در گفت‌وگوهای این سوره را تحلیل می‌کند. علاوه بر این، پشتوانه‌های تفسیری نظریۀ ادب در خصوص گفت‌وگوهای این سوره مدنظر خواهند بود و در نهایت، بسامد هر راهبرد در نمودارها و جداول آماری ارائه می‌شود که نشان‌دهندۀ حاکمیت ادب بر گفت‌وگوهای آنهاست. بنابراین، مسألۀ بنیادین پژوهش، ضمن دست‌یابی به بسامد هر یک از انواع ادب، محوریت هر یک از انواع ادب‌ورزی و راهبردهای آنها و پشتوانه‌های تفسیری هر یک است؛ به این صورت که بیشترین کاربرد از انواع حالت‌های ادب در این سوره، ادب مثبت است، در حالی که کمترین کاربرد از انواع حالت‌ها را ادب عدم کنش زبانی داراست و ادب مثبت به عنوان یک ابزار مؤثر در گفت‌وگوهای سورۀ یوسف، تأثیرگذاری غالب را دارد، در حالی ‌که عدم کنش زبانی کمترین تأثیر را دارد. عنصر گفت‌وگو به عنوان یک مؤلفۀ روایی و مقوله‌ای ارتباطی در متون متعدد قابل تحلیل است. گفت‌وگو از عناصر مهم قرآن است که بر اساس جوانب متفاوت به گونه‌هایی متنوع به‌وفور استفاده شده است. یکی از این رویکردها که گفت‌وگو را از منظر کاربردشناسی زبان تحلیل می‌کند، نظریۀ ادب است که نگرشی زبان‌شناختی به ادب دارد. یکی از کامل‌ترین نظریه‌های ادب، نظریۀ براون و لوینسون است که طرحی جامع دربارۀ گونه‌های بیان، با اتکا به مقولۀ ادب مطرح می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، راهبردها و زیرراهبردهای نظریۀ ادب در سورۀ یوسف و انواع ادب مستقیم، غیرمستقیم، سلبی، ایجابی و ادب ناشی از عدم کنش زبانی در گفت‌وگوهای این سوره را تحلیل می‌کند. علاوه بر این، پشتوانه‌های تفسیری نظریۀ ادب در خصوص گفت‌وگوهای این سوره مدنظر خواهند بود و در نهایت، بسامد هر راهبرد در نمودارها و جداول آماری ارائه می‌شود که نشان‌دهندۀ حاکمیت ادب بر گفت‌وگوهای آنهاست. بنابراین، مسألۀ بنیادین پژوهش، ضمن دست‌یابی به بسامد هر یک از انواع ادب، محوریت هر یک از انواع ادب‌ورزی و راهبردهای آنها و پشتوانه‌های تفسیری هر یک است؛ به این صورت که بیشترین کاربرد از انواع حالت‌های ادب در این سوره، ادب مثبت است، در حالی که کمترین کاربرد از انواع حالت‌ها را ادب عدم کنش زبانی داراست و ادب مثبت به عنوان یک ابزار مؤثر در گفت‌وگوهای سورۀ یوسف، تأثیرگذاری غالب را دارد، در حالی ‌که عدم کنش زبانی کمترین تأثیر را دارد. https://nrgs.ui.ac.ir/article_29857_d1292ebace6897e7df96b047d47bc1ed.pdf